Rechtsbescherming.jpg

Rechtsbescherming

Wanneer een jongere door de verstandelijke beperkingen minder of niet handelingsbekwaam is, zijn er wettelijke regelingen om ervoor te zorgen dat zijn/haar belangen wel kunnen worden behartigd. Dit wordt rechtsbescherming genoemd. De rechtsbescherming kan ook aan de orde zijn om jongeren (en ouderen) tegen zichzelf te beschermen. Wanneer iemand geen inzicht heeft in cijfers, geen begrip heeft van de waarde van het geld, maar zich evenwel redelijk vrij in de maatschappij beweegt, kan het verstandig zijn enige beperking in de mogelijkheden van geldbesteding op te leggen.

Bij de overwegingen tot het treffen van enige maatregel, is het beslist noodzakelijk de mogelijkheden goed te overdenken en te kijken welke maatregel het best past bij de betreffende persoon. Altijd moet het belang van degene om wie het gaat het belangrijkste uitgangspunt blijven. Het is vaak zeer gewenst om rechtsbescherming te organiseren, maar het moet nooit meer zijn dan noodzakelijk is. Er zijn drie onderscheiden maatregelen:

  • Curatele
    Bij curatele gaat het om rechtsbescherming van meerderjarigen die zelf niet hun (financiële en persoonlijke) belangen kunnen behartigen, het schept een rechtspositie die lijkt op die van minderjarigen; de curator is de wettelijke vertegenwoordiger

  • Bewindvoering
    Bij bewindvoering is er sprake van het voeren van het bewind over bezittingen van mensen, die (tijdelijk) niet in staat zijn hun financiële belangen te behartigen

  • Mentorschap
    Mentorschap is het door de rechter aanstellen van een vertrouwenspersoon voor meerderjarigen die hun persoonlijke belangen (belangen die niet over geld of goederen gaan) niet goed kunnen behartigen, zoals mensen met een verstandelijke beperking, psychiatrische patiënten enz.; de mentor neemt beslissingen over verzorging, verpleging en behandeling, begeleiding

Van de drie genoemde maatregelen is die van curatele het meest ingrijpend. Een meerderjarige krijgt feitelijk weer de status van een minderjarige, met alle beperkingen van dien. De curator is dan de wettelijk vertegenwoordiger. De uitspraak van de Kantonrechter bij curatele, moet worden gepubliceerd in twee landelijke dagbladen. Daaraan zijn kosten verbonden. Daarnaast wordt degene voor wie de maatregel geldt (de curandus) opgenomen in het Curateleregister dat voor ieder toegankelijk is. Dit kan als minder plezierig worden ervaren.
Bij bewindvoering en mentorschap ligt dit nadrukkelijk anders. Bij bewindvoering wordt een bewindvoerder benoemd die de betrokkene bijstaat in het behartigen van de financiële belangen.

Als het gaat om materiële aspecten, is er een belangrijke verschil tussen curator en bewindvoerder. Een curator kan een financiële transactie terugdraaien (zoals bij minderjarigen) maar een bewindvoerder kan dat niet. Bij mentorschap wordt een mentor benoemd die fungeert als een steuntje in de rug bij het behartigen van de niet financiële belangen.

De aanvraag
Voor elk van de genoemde mogelijkheden moet een verzoek worden ingediend bij de Kantonrechter. De in te vullen formulieren zijn beschikbaar op de website van Rechtspraak. Het is mogelijk om in één aanvraag zowel bewindvoering als mentorschap te verzoeken. De Kantonrechter hecht er grote waarde aan dat er binnen de familie (voor zover mogelijk) overeenstemming is over de voorgestelde maatregel en over de te benoemen persoon of personen. Wanneer de betrokkene geen echtgenoot of echtgenote en kinderen heeft moeten de gegevens van alle nog in leven zijn ouders, broers en zussen worden vermeld. Van deze personen wordt ook verwacht dat zij een formulier (akkoordverklaring) ondertekenen waarmee zij aangeven het eens te zijn met de voorgestelde personen die tot curator, bewindvoerder of mentor moeten worden benoemd. Wanneer, door omstandigheden, één van de familieleden de akkoordverklaring niet ondertekent, zal de Kantonrechter deze persoon in de gelegenheid stellen dit te motiveren.
Van de persoon of personen die worden voorgedragen om benoemd te worden tot curator, bewindvoerder of mentor wordt verwacht dat zij een verklaring ondertekenen (bereidverklaring) en meesturen met de aanvraag. De Kantonrechter zal zich vooraf willen overtuigen van de noodzaak en rechtmatigheid van de aanvraag. Daarom moet het volgende bij de aanvraag worden meegestuurd:

  • een uittreksel van de gemeentelijke basisadministratie van de persoon voor wie de maatregel wordt gevraagd
  • een document waaruit kan worden opgemaakt dat de toestand van de betrokkene zodanig is dat de gevraagde maatregel gerechtvaardigd is. Hierbij kan worden gedacht aan een rapport van een deskundige (orthopedagoog of psycholoog) of een indicatie van het CIZ waarop staat vermeld dat er sprake is van een beperking

Verantwoordelijkheid curator, bewindvoerder, mentor
Vanaf het moment dat de Kantonrechter de uitspraak doet, is de benoemde persoon verantwoordelijk voor de aspecten waarvoor hij/zij is benoemd. Bij curatele zal de curator en bij bewindvoering zal de bewindvoerder jaarlijks een opgave moeten doen van banksaldi en een overzicht moeten geven van inkomsten en uitgaven. Sinds 1 januari 2014 kunnen ook rechtspersonen tot curator of mentor worden benoemd.

Rechtbank (formulieren voor het aanvragen van curatele, bewindvoering of mentorschap)

Rijksoverheid (brochure 'Curatele, bewind en mentorschap')

Website met informatie over formele regels en uitgangspunten rondom beschermingsmaatregelen en biedt onder meer via een helpdesk steun ten behoeve van een goede uitoefening van de vertegenwoordiging.