03 april 2018

Kabinet zet mantelzorger in de kou

Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) kwam 29 maart met het bericht dat het aantal beschikbare mantelzorgers voor ouderen de komende vijfentwintig jaar daalt van 15 naar 6. Aannemelijker is het dat ouderen het in 2040 zelfs met nog minder mantelzorgers moeten doen. Immers, op dezelfde dag waarop het SCP-rapport het licht zag, kwam minister Van Engelshoven (Emancipatie; OCW) met het plan om vrouwen nog meer te stimuleren (meer) te gaan werken.

Minister Van Engelshoven vindt dat er nog niet voldoende vrouwen financieel onafhankelijk zijn. ‘Slechts’ de helft van de vrouwen is op dit moment financieel onafhankelijk. In een toelichting op haar Emancipatienota zegt ze: “Ik vind het belangrijk dat vrouwen hun eigen keuzes in vrijheid kunnen maken. Het is goed als je zelf iets kunt betalen voor jezelf of je kinderen, zonder afhankelijk te zijn van je partner of van het armoedebeleid van de gemeente.” Hierbij gaat de minister echter voorbij aan het feit dat de helft van de eenverdieners hier niet uit zichzelf voor kiest.

Gedwongen eenverdiener
Onlangs was ik namens Helpende Handen samen met andere belangenverenigingen en mantelzorgers aanwezig bij een, door de SGP georganiseerd, rondetafelgesprek over de fiscale discriminatie van (gedwongen) eenverdieners. Tijdens deze bijeenkomst werd bijzonder duidelijk hoe mensen die ‘gedwongen’ eenverdiener zijn - omdat zij voor een partner of kind met een langdurige ziekte of beperking moeten zorgen of pleegouder zijn - benadeeld worden door de fiscale regelingen. Het huidige fiscale systeem leidt ertoe dat zij vele malen meer belasting betalen dan tweeverdieners met een gelijk gezamenlijk inkomen. Wanneer de minister bij dit gesprek was uitgenodigd of wanneer ze kennis maakt met gedwongen eenverdieners zou ze wellicht tot andere maatregelen gekomen zijn. Mantelzorgers zijn soms zo lang met de zorg voor hun naaste bezig dat het voor hen onmogelijk is dit te combineren met een (fulltime) baan.

Mantelzorg
Het belang van mantelzorg voor onze samenleving wordt duidelijk uit het onderzoek van het SCP naar de toekomst van mantelzorg in Nederland. Aan dit onderzoek lag de vraag ‘Zal er in de toekomst voldoende mantelzorg beschikbaar zijn voor ouderen?’ ten grondslag. Het SCP stelt dat deze vraag prangend is omdat de bevolking in Nederland de komende decennia (versneld) vergrijst. Deze vraag is op de dag waarop het SCP hiermee naar buiten kwam nog actueler geworden na de presentatie van de Emancipatienota door minister Van Engelshoven. De maatregelen van de vorige en huidige regering vragen veel van mantelzorgers. Immers, wanneer mensen met een hulpvraag bij de burgerlijke gemeente komen, wordt eerst gekeken wat het sociaal netwerk (zoals familieleden, vrienden en leden van de kerkelijke gemeente) kunnen doen. Mantelzorgers zijn dus ‘als eerste aan de beurt’.

Oproep
Wanneer de regering eenverdieners met fiscale maatregelen prikkelt meer te werken, is de kans groot dat de balans werk en zorg nog verder uit evenwicht raakt. Het is aannemelijk dat mantelzorgers hierdoor nog sneller overbelast raken dan nu vaak al het geval is. In die situaties heeft niet alleen de zorgbehoevende, maar ook de overbelaste mantelzorger professionele ondersteuning nodig. De regering zou er daarom beter aan doen niet zo te focussen op het vergroten van de arbeidsparticipatie van vrouwen, maar oog te hebben voor de (gedwongen) eenverdiener als gevolg van de belangrijke en – letterlijk en figuurlijk – onbetaalbare mantelzorg.

Siegbert Beukens, beleidsmedewerker Helpende Handen. Helpende Handen is een reformatorische belangenvereniging voor mensen met een beperking en hun familieleden